Gedachteniskapel St. Jozef
De St. Jozefkapel is in 1995 in het Helmondse Hortensiapark herbouwd ter herinnering aan de bevrijding van Nederland na de Tweede Wereldoorlog 1940-1945.
Binnen staan de namen opgetekend van Helmonders die sinds de Tweede wereldoorlog door oorlogsgeweld om het leven zijn gekomen.
Tijdens de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei en de viering van Helmond bevrijding op 25 september wordt de kapel tegen zonsondergang enkele uren opengesteld voor bezoek.
Het monument is in beheer bij stichting Onze Lieve Vrouw van Binderen.
Oorsprong
De huidige kapel is een replica met een voorgeschiedenis. Pater Henricus predikte in 1941 de belofte dat er een veldkapel zou worden opgericht als de St. Jozefparochie van oorlogsgeweld bespaard zou blijven. Dat zat gelukkig mee. In 1948 had pastoor Van Leeuwen de bouw voor elkaar, juist over de brug van de nieuwe AA. Het plan getekend door de gebroeders Van der Laan was via het bisdom aangereikt.
In 1982 was de kapel in verval geraakt en moest het wijken voor de kanaalomlegging van de Zuid-Willemsvaart. De kapel verdiende beter..
Een initiatief tot heroprichting kwam van de Gemeentelijke Archiefdienst, de Heemkundekring en het Gemeentemuseum. In 1995 is de Gedachteniskapel St. Jozef onder supervisie van architect Henk van Wetten herbouwd door leerling-metselaars en leerling-natuursteenbewerkers van de Stichting Bouwopleiding Regio Helmond. De bouw van de achthoekige kapel met zijn 16 halfronde en 14 cementbogen vereiste vakmanschap. Voor de 6.5 meter hoge buitenmuren zijn 3500 stenen gezaagd. De bouwkosten zijn betaald met giften van bedrijfsleven, particulieren en de gemeente.
In 2015 dreigde opnieuw verval door binnenkomst van water en vogels. Hans (jr) van der Laan, zoon van Nico, vond desgevraagd de oorspronkelijke deurschets voor de kapel, die nu is toegepast. Een verhoogde drempel, geschuurde vloer, passende lampjes en gevelbord maakten het geheel weer af. Binnengluren gaat nog door de deurspion.
Bossche School
De tweede reden voor herbouw was dat het ontwerp van de Jozefkapel aan de wieg kwam te staan van architectuurstroming de Bossche School. De broers Nico en Dom Hans van der Laan introduceerden dit model als eerste voorbeeld in hun na-oorlogse Cursus Kerkelijke Architectuur te ‘s-Hertogenbosch. Dom Hans ontwikkelde toen zijn wereldvermaarde architectuurtheorie rond het plastisch getal en het in juiste verhoudingen ordenen van materiaal tot ruimte. De werken van hun cursisten werden later bekend onder de naam Bossche School.
De Bossche School is herkenbaar aan verhoudingen volgens het plastisch getal, aan diepliggende kozijnen en betonbanden in gevels, platvol voegwerk, sober/puur materiaal, traditionele bouw in basisvormen. In Helmond zijn voorbeelden van de Bossche School: de Orangerie aan de Kanaaldijk, het Ketsegängske en de Oude Aa, alle van architectenbureau De Twee Snoeken te ‘s-Hertogenbosch.
Dom Hans van der Laan ontwikkelde het plastisch getal (1,3247 = ca. 4/3), een verhoudingsgetal afgeleid van hoe het menselijk oog ordes van grootte en marges percipieert. Tevens – een gouden toeval – biedt de verhoudingenreeks twee verschillende onderverdelingen wat meer flexibiliteit geeft in de toepassing. Zie zijn boek Het Plastisch Getal (1967). Daarna richtte hij zich op de dispositie: het ordenen van volumes tot ruimte. Woorden zoals smal, breed, hoog, lang, dik, maakte hij concreet in verhoudingsgetallen. Zijn gedisciplineerde beschouwing leidt dan naar zijn belangrijkste boek De Architectonische Ruimte (1977). Dom van der Laan ontwierp de blokkendoos Abacus ter illustratie van zijn verhoudingenleer. Hij ontwierp onder meer de abdijkerk van Vaals, het klooster Mariavall in Zweden. Ook ontwierp hij een model voor woningen met binnenplaats (cella) die hij schakelde tot steden, en verder meubilair, kleding en een lettertype. Alles oogt sober en puur. Zijn architectuur en vormgeving ontstaat zoals hij zelf zegt eigenlijk vanzelf, onderworpen aan de plastische verhoudingen in materiaal en ruimte. Reductie van overbodige vormen benadrukt het verhoudingenspel, zoals voelbaar op bovenstaande foto’s.
De gebroeders Van der Laan zeiden indertijd over het ontwerp van de St. Jozefkapel: ‘De vormen zijn niet nieuw, en inzicht in de verhoudingen was altijd al het vakgeheim van de bouwmeester. Het enige wat de kapel tot iets nieuws maakt, is dat de materie en de bouwvormen zo van die ordonnantie (verhoudingen) zijn doortrokken, dat het oog bij het aanschouwen door geen aspect van het materiaal wordt getrokken, noch de aandacht wordt vastgehouden door een of ander onderdeel.’